Contents
An tAcht Oifigigh Cúirte 1926
Tar éis bhunú Shaorstát Éireann i 1922, bhí bunú córais nua cúirteanna ar cheann de thosaíochtaí láithreacha an Rialtais nua. Sa phictiúr tá W.T. Cosgrave, Uachtarán na Comhairle Feidhmiúcháin, sa lár, le baill na Comhairle; ó chlé, M. McDunphy (Rúnaí Cúnta); W. Joseph McGrath; Hugh Kennedy (ansin an tArd-Aighne); Desmond Fitzgerald; Ernest Blythe; agus Kevin O’ Higgins (Aire Gnóthaí Baile ag an am sin) (Leabharlann Náisiúnta).
Bhí bunú córais nua cúirteanna ar cheann de thosaíochtaí láithreacha an Rialtais nua tar éis bhunú Shaorstát Éireann - mar a léirigh W.T. Cosgrave, TD, Uachtarán na hArd-Chomhairle, agus Bille na gCúirteanna Breithiúnais 1923 á thabhairt isteach aige sa Dáil:
“The Government consider it very important to have National Courts of Justice in existence at the earliest possible moment in order that the people may have the most complete confidence in the administration of the law, and may be thereby led to respect for the law which previously existing circumstances did not inspire.”
Bhí an tAcht Oifigigh Cúirte 1926 ar cheann de na gnéithe tógála deiridh sa chóras cúirteanna nua a bunaíodh leis an Acht Cúirteanna Breithiúnais 1924.
Bhí sé mar aidhm ag Bille na nOifigeach Cúirte 1926
- foráil a dhéanamh do na struchtúir oifige agus don fhoireann is gá chun tacú leis na cúirteanna a bunaíodh i 1924 agus
- riarachán na gcúirteanna a chomhtháthú go hiomlán i struchtúr na Státseirbhíse, agus soláthar foirne agus maoiniú a chur faoi rialú na Feidhmeannachta ar bhealach atá cosúil leis an mbealach atá ag Ranna Rialtais eile.
Sa phróiseas, cuirfí deireadh le pátrúnacht bhreithiúnach nó pholaitiúil i gceapadh oifigeach cúirte agus foirne, dhéanfaí grádú foirne, tuarastail, coinníollacha seirbhíse agus tionacht i measc na foirne laistigh de gach dlínse a chaighdeánú a mhéid is féidir agus dhéanfaí idirbheart ghnó na cúirte a chuíchóiriú. Sna cúirteanna níos airde go háirithe, dhéanfaí cuíchóiriú ar an meascán casta oifigí agus dlísheomraí a fuarthas le hoidhreacht ó réimeas na Breataine.
Áfach, ar an gcéad radharc bhí an cuma ann go raibh beart athchóirithe neamhchonspóideach ina chúis le teannas idir brainsí breithiúnacha agus feidhmiúcháin Shaorstát Éireann nua. Bhí sé seo i bhfoirm agóide an-phoiblí agus anglánta - a tuairiscíodh go forleathan sa Phreas - idir an Príomh-Bhreitheamh Hugh Kennedy mar cheann na mBreithiúna agus Kevin O'Higgins, a bhí ina Aire Dlí agus Cirt agus go raibh sé de chúram air an Bille a stiúradh trína céimeanna éagsúla san Oireachtas.
An comhréiteach a bhí mar thoradh ar an agóid sin - a ionchorpraíodh in Acht 1926 - fós mar chuid den chreat dlíthiúil atá mar bhonn taca faoi bhainistíocht agus riarachán na gcúirteanna go dtí an lá atá inniu ann.
An Gá atá le hAthchóiriú
Cúirt Ghearr (Petty Sessions), cóngarach do Chluain Meala, an 19ú hAois
Riarachán Cúirteanna Nua a Thógáil – na Dúshláin Láithreacha
Na Ceithre Cúirteanna i bhfothracha tar éis thús an Chogadh na gCarad (íomhá le caoinchead Chartlann Ailtireachta na hÉireann)
Ní raibh éifeacht ag athchóirithe na Státseirbhíse ar riarachán na gcúirteanna in Éirinn tráth na saoirse - comórtas oscailte do phoist ar leibhéal iontrála, coinníollacha caighdeánaithe seirbhíse, cóid araíonachta agus ardú céime bunaithe ar fhiúntas - a tugadh isteach sa Ríocht Aontaithe i lár an 19ú haois. Rinneadh roinnt mhaith ceapacháin foirne, go háirithe ag an leibhéal sinsearach, tríd na córais pátrúnachta reachtaíocht-bunaithe a ndearnadh tagairt chuige ní ba luaithe. Bhí oifigí cúirte i mBaile Átha Cliath agus sna Cúigí ag feidhmiú go neamhspléach den chuid is mó, agus bhí idirmhalartacht na foirne idir oifigí agus deiseanna le haghaidh dul chun cinn gairme teoranta.
Mar gheall ar éirí as oifigigh chúirte a ceapadh faoi réimeas na Breataine arbh fhearr leo an cúiteamh a ráthaítear dóibh faoin gConradh Angla-Éireannach a ghlacadh, seachas fónamh faoin riarachán neamhspléach nua, agus mar gheall ar urscaoileadh oifigeach eile ag an Rialtas nua, cailleadh taithí agus saineoleas ríthábhachtach. Roghnaigh daoine eile dul isteach i gCúirt Uachtarach Thuaisceart Éireann nuair a chuireadh deireadh leis an gCúirt Uachtarach Bhreithiúnais in Éirinn leis an Acht um Rialú na hÉireann 1920 agus dhá dhlínse a chruthú do Dheisceart Éireann agus do Thuaisceart Éireann.
Bhí buiséid na gcúirteanna teoranta mar gheall ar an damáiste a bhí déanta d'airgeadas poiblí an Stáit nua mar thoradh ar Chogadh na Saoirse agus Chogadh na gCarad le déanaí, mar gheall ar an staid eacnamaíoch dheacair sa tír ar an iomlán, agus mar gheall ar an laghdú ar chaiteachas poiblí.
Mar a tharla i gcás go leor de bhonneagar poiblí na tíre, bhí drochthionchar ag Cogadh na Saoirse agus níos déanaí ag Cogadh na gCarad ar thithe cúirte agus ionaid cúirteanna gearra ar fud na tíre. Rinneadh damáiste nó scriosadh thart ar 88 teach cúirte ar fud na tíre le linn Cogadh na Saoirse agus faoi dheireadh mhí Lúnasa, 1922, bhí 13 teach cúirte ar a laghad scriosta lasmuigh de Bhaile Átha Cliath sa chéad dá mhí de Chogadh na gCarad. Go suntasach, bhí na Ceithre Cúirteanna i mBaile Átha Cliath - príomhshuíomh an cheartais - i bhfothracha ag deireadh mhí an Mheithimh 1922, tar éis dóibh a bheith mar bhunáit na bhfórsaí Frith-Chonartha nua seoladh Chogadh na gCarad. Ní athlonnófar oifigí na cúirte sna Ceithre Cúirteanna go dtí go gcríochnófar an t-athchóiriú i 1931.
Is sampla é Contae Loch Gorman de chontae a raibh tionchar an-dona air. Rinne an IRA an seanteach cúirte i mbaile Loch Gorman, a tógadh in 1806, a dhó ar 18 Meitheamh 1921. Trí mhí roimhe, scriosadh teach cúirte na gcúirteanna gearra ag Baile Artúir. Le linn an Chogadh na gCarad, d'úsáid an IRA frith-Chonartha teach cúirte Inis Córthaidh mar bhunáit go luath i mí Iúil 1922, agus tréigeadh é i lasracha agus iad ag tarraingt siar. Dódh Teach Cúirte Ghuaire ag fórsaí frith-Chonartha go luath i mí Iúil 1922.
Dúshlán eile a bhí ann ná deireadh a chur leis an gcóras cúirteanna comhthreomhar a bhí á feidhmiú ag Dáil Éireann le linn Chogadh na Saoirse - a foirceannadh idir mí Iúil agus mí Dheireadh Fómhair 1922. Bhí roinnt mhaith d'fhoireann chúirteanna Dháil Éireann ag súil - arna spreagadh ag an Rialtas - le poist riaracháin a fháil, go háirithe ag leibhéal na Cúirte Dúiche, sna cúirteanna nua.
Riarachán na gCúirteanna Nua
Chlúdaigh nuachtáin scéal an Bhille go forleathan ag an am
Idir an dá linn, tháinig oifig nua Chléireach na Cúirte Dúiche in áit oifig Chléireach na gcúirteanna gearra, ag comhlíonadh na bhfeidhmeanna céanna. Rinne an tAcht Cúirteanna Breithiúnais 1924 caomhnú ar phost gach cláraitheora, cléirigh agus oifigeach eile ''[u]nless and until otherwise determined by the Oireachtas''.
Mhol an Bille 1926 struchtúr oifige agus foirne nua le haghaidh na leibhéil éagsúla dlínse, mar seo a leanas:
- an Phríomh-Oifig, faoi bhainistíocht Mháisitir na hArd-Chúirte, a raibh cumhachtaí gar-bhreithiúnach le tabhairt dóibh freisin
- Oifig an Mháistir (bainte ón mBille níos déanaí mar dar le feidhm bainistíochta an Mháisitir ní raibh gá leis i leith na Príomh-Oifige)
- Oifig an Mháistir-Fómhais faoi bhainistíocht an Mháistir-Fómhais sinsearach
- an Oifig Phrobháide, faoi bhainistíocht ag an Oifigeach Probháide;
- an Oifig Féimheachta (brainse an Chláraitheora san áireamh, faoi bhainistíocht ag an gCláraitheoir Féimheachta agus brainse an tSannaí, arna bhainistiú ag an Sannaí Féimheachta )
- Oifig na gCuntas agus na bhFiosrúchán, faoi bhainistíocht ag an Oifigeach um Chuntais agus Fiosrúcháin (ar a dtugtar ''Oifig an Scrúdaitheora'' agus ''an Scrúdaitheoir'' faoi seach, tráth achtaithe an Bhille)
- Oifig an Chuntasóra, faoi bhainistíocht ag Cuntasóir na hArd-Chúirte
- Oifig Chláraitheoir na Cúirte Uachtaraí (faoi bhainistíocht an Chláraitheora sin, a bhí ina Chláraitheoir don Chúirt Achomhairc Choiriúil freisin)
- Oifig an Chláraitheora don Phríomh-Bhreitheamh (ag dáileadh an dlínse choimircíochta a feidhmíonn an Príomh-Bhreitheamh i leith daoine fásta éagumasaithe agus mionaoiseach, agus an gnó a bhíodh á reachtáil i ndlísheomraí an Tiarna Seansailéara roimhe sin - cúrsaí aturnaetha agus coimisinéirí mionnaí den chuid is mó), faoi bhainistíocht an Chláraitheora don Phríomh-Bhreitheamh
- idirmhalartacht foirne (seachas na príomhoifigigh) idir oifigí na n-ardchúirteanna de réir mar a ordóidh agus nuair a ordóidh an tAire
- sa Chúirt Chuarda,
- Oifig Cúirte Cuarda le haghaidh gach contae agus gach buirg, arna bainistiú agus arna rialú ag oifigeach nua (de réir moladh an Coiste Breithiúna) - an Cláraitheoir Contae - arna cheapadh ag an Rialtas agus i seilbh oifige fad is toil leis.
chomhlíonfadh an Cláraitheoir Contae na feidhmeanna a bhí á gcomhlíonadh ag Cléireach na Corónach agus Síochána agus ag Cláraitheor Cúirte Bille Shibhialta, chomh maith le haon chumhachtaí agus dualgas nua a bhronnadh orthu ar chúis reachtaíochta nó riail den chúirt.
- sa Chúirt Dúiche,
- Oifig an Cléirigh Cúirte Dúiche, a cruthaíodh ar bhonn eatramhach in 1923, curtha ar bhonn buan, agus rinneadh na Cléirigh Cúirte Dúiche shealadacha a ceapadh faoin Acht sin a athcheapadh go héifeachtach ar na coinníollacha seirbhíse (cuid acu a bheith buan agus inphinsin, cuid acu a bheith sealadach) a bhí acu roimhe sin
- Cuireadh deireadh le hoifig chláraitheora na gCléireach cúirte dúiche - comharba Oifig Chláraitheoir seisiún cúirteanna gearra - agus rinneadh í a chomhtháthú sa Roinn Dlí agus Cirt.
Neamhspleáchas Breithiúnach agus Riarachán Cúirte - an Chonspóid
Bhuail pleananna tosaigh an Rialtais maidir leis an mBille Oifigigh Cúirte maidir le rialú forleathan ag an Aire ar cheapacháin agus aistrithe foirne sna ardchúirteanna le cáineadh gan mhoill ón bhFreasúra, na Breithiúna agus gairm an dlí.
Bhraith Thomas Johnson, Ceannaire an Fhreasúra, ag labhairt ar an mBille sa Dáil, go ndeachaigh na forálacha rófhada chun tionchar a bheith acu ar chóras na gcúirteanna don Rialtas agus cheistigh sé ar cheart go mbeidh ceapachán, go háirithe na hoifigigh níos airde sa chúirt, ar rogha an Rialtais agus cheistigh sé ar cheart go mbeidh an fheidhm sin ''should not be retained with some modification perhaps, still in the hands of the judiciary...''.
D'fhreagair an tAire Dlí agus Cirt, Kevin O'Higgins, ''...there has to be a clean break from that whole system of irresponsible patronage, judicial patronage, patronage for the exercise of which there was no responsibility to the people through any Parliament...''
Diúltaigh an Príomh-Bhreitheamh Kennedy, thar ceann na Cúirte Uachtaraí agus breithiúna na hArd-Chúirte, go láidir i gcoinne na moltaí a chuireadh chun tosaigh i litir chuig an Aire ar 15 Márta 1926, ina raibh cáineadh fadálach ar na forálacha ábhartha san áireamh - go gairid i ndiaidh sin a rinne an Príomh-Bhreitheamh cóipeáil ar an litir chuig Uachtarán an Comhairle Feidhmiúcháin, W.T. Cosgrave.
Rinne an Príomh-Bhreitheamh soiléir é go raibh an Breithiúna tar éis a chuid tacaíocht comhaontacha a thabhairt chuig na bearta sa Bhille chun pátrúnacht Bhreithiúnach ar cheapacháin foirne a bhaint, ach gur ghlac siad fadhb leis an togra chun cumhacht a aistriú ó foirne na cúirte ón mBreithiúna go dtí an Aire, ag déanamh cur síos air mar ''...a vast erosion of the Constitution which declares the independence of the Judges in the exercise of their functions...''
I measc na mbeart a dhiúltaigh an Príomh-Bhreitheamh ná iad siúd a thabharfadh cumhacht don Aire treoir ghinearálta a thabhairt do bhainistíocht na gcúirteanna sinsearacha chun cinneadh a dhéanamh ar líon na n-oifigeach cúirte agus cé a cheapfar chuig na postanna sin. Léirigh sé an ''clear and deliberate opinion'' den Bhreithiúna;
Gan freagra substainteach a fháil ón Aire, rinne an Príomh-Bhreitheamh athnuachan ar a chuid cáineadh in oráid phoiblí ag dinnéar de chuid Choláiste Ríoga na Máinleá, ag rá:
Clúdaíodh an óráid go forleathan sa Phreas agus fuair sé tacaíocht ó laistigh de ghairm an dlí, ó fhoireann na gcúirteanna agus i mbarúil an Phreasa.
É sin ráite, chuir sé in iúl go raibh an rialtas tar éis buarthaí an Phríomh-Bhreithimh a thabhairt faoi deara - ag fógairt go mbeadh leasuithe á dtabhairt chun cinn aige a d'eascródh as na huiríll a rinne na Breithiúna.
Go suntasach, cuireadh na leasuithe ar fáil don Phríomh-Bhreitheamh Kennedy roimh ré, agus tar éis dó dul i gcomhairle lena comhghleacaithe, chuir sé in iúl don Aire a shásamh ar an iomlán leo - go háirithe gur thugadar ''the principle of judicial control of judicial business'' faoi deara.
Forbairtí tar éis 1926
Bhí an struchtúir oifige reachtúla a cruthaíodh le hAcht 1926 an-láidir le linn cuid mhaith den chéad bhliain ó achtaíodh é.
Bunaíodh coiste chun athbhreithniú a dhéanamh ar oibriú oifigí na Cúirte Uachtaraí agus na hArd-Chúirte - an Coiste Boland - in 1935, ach níor mhol sé aon athrú suntasach ar struchtúr na n-oifigí atá ann céanna, ach bhí a chuid moltaí teoranta don chuid is mó do chomhlánuithe foirne, roghnúcháin agus dul chun cinn agus tuarastail. Níor glacadh lena moladh go n-ionchorprófaí an Oifig Féimheachta isteach sa Phríomh-Oifig agus níor gníomhaíodh go dtí 1945 ar mholadh go scaoilfí Máistir na hArd-Chúirte ó mhaoirseacht agus rialú ginearálta ar oifigí na Cúirte Uachtaraí agus na hArd-Chúirte.
In 1936, mar thoradh ar aistriú na dlínse coimircíochta a d'fheidhmnigh an Príomh-Bhreitheamh chun na hArd-Chúirte a bhí le feidhmiú ag Uachtarán na hArd-Chúirte, athainmníodh Oifig an Chláraitheora chun an Phríomh-Bhreithimh mar Oifig na gCoimircithe Cúirte agus cuireadh i gceangal le hUachtarán na hArd-Chúirte í agus aththeidealaíodh Cláraitheoir an Phríomh-Bhreithimh mar Chláraitheoir na gCoimircithe.
Tugadh údarás don Aire Dlí agus Cirt in 1945, tar éis dul i gcomhairle le hUachtarán na hArd-Chúirte, bainistiú na Príomh-Oifige agus maoirseacht na nOifigí Ard-Chúirte eile a aistriú ó Mháistir na hArd-Chúirte chuig Príomh-Oifigeach sa Phríomh-Oifig (ar a dtugtar ''Príomh-Chláraitheoir na hArd-Chúirte'').
Aistríodh an Oifig agus post an tSannaí Oifigiúil i bhFéimheacht ón Ard-Chúirt chuig Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann (''ISI'') in 2013.
D'fhág athmhúnlú dhlínse na Cúirte Uachtaraí agus bunú Cúirte Achomhairc ag a bhfuil dlínse shibhialta agus choiriúil de bhun an Tríú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht gur ghá Oifig Chláraitheoir na Cúirte Achomhairc a bhunú, agus do phost Chláraitheoir na Cúirte Achomhairc.
Tá liostaí na n-oifigeach a cheapadh do phoist sna cúirteanna nua in 1920 suntasach mar gheall ar easpa ban - an chuid is mó dóibh lonnaithe sna Cúirteanna Cuarda agus Dúiche. Is codarsnacht í seo don chás i gcúirteanna Dháil Éireann, áit a ndearnadh ionadaíocht ar mhná i measc na mBreithiúna de na cúirteanna sin agus a chuid foirne. Go dtí na 1940idí, bhí ionadaíocht na mban sna cúirteanna an-teoranta agus teoranta chuig poist mar chlóscríofaí agus chóipeálaí.
Ba mheasa an easpa deiseanna do mhná sna blianta tosaigh de riarachán nua na gcúirteanna mar gheall ar an tuairim a bhí ag roinnt daoine in údarás nach raibh mná oiriúnach do chineálacha áirithe oibre a bhaineann leis na cúirteanna. D'iarr an Príomh-Bhreitheamh Kennedy, agus a fhianaise á chomhlánú aige don Chomhchoiste um an Acht Cúirteanna Breithiúnais 1924 agus Dlínse Sibhialta na gCúirteanna in 1930, an bhféadfadh sé ábhar a bhí ina bhuairt dó a lua:
''...I feel very much that the scrivenery office [where documents were typed and copied] ought to have some male scriveners. I have been protesting against having cases of the most objectionable character handed to young girls of the typist and copyist class, who are the least educated and the least qualified to deal with that kind of thing...''
Léirigh meon an Phríomh-Bhreithimh Kennedy dearcadh oifigiúil níos forleithne nach raibh mná in oiriúint, nó níor cheart go mbeadh ag súil leis, feidhmeanna in imeachtaí coiriúla le haghaidh cionta gnéasacha a chomhlíonadh. Ag labhairt ar mholadh an Rialtais, i mBille na nGiúiréithe 1927, díolúine ghinearálta a bhronnadh do mhná ó sheirbhís ghiúiré, mhínigh an tAire Dlí agus Cirt, Kevin O'Higgins, a chuid cúiseanna:
''...I had to consider lately the question of the services of stenographers in the courts, and the question arose would we have women stenographers in the Central Criminal Court and in the Circuit Courts throughout the country. ...I took the decision that women stenographers would be unsuitable, for a reason that many Deputies will appreciate at once. Extremely unpleasant cases come before the courts, cases of indecent assault, of rape, and, occassionally, of sodomy, and so on, and I would not take the administrative decision of subjecting women officials to a task of taking down verbatim evidence in cases of that kind. That consideration applies equally in the matters of juries...''.
Sa lá atá inniu ann, is iad mná 65% d'fhoireann uile na gcúirteanna agus 65% dóibh siúd atá i bpoist cheannaireachta (Príomhoifigeach agus níos airde), lena n-áirítear ár bPríomhoifigeach Feidhmiúcháin reatha Angela Denning.
An tAcht Oifigeach Cúirte 1926 – Oidhreacht Sheasta
(f) cibé feidhmeanna eile a thugtar dó le haon achtachán eile a chomhlíonadh.
Ghlac an ghníomhaireacht nua leis an bhfreagracht a bhí ar an Aire Dlí agus Cirt roimhe sin as maoirseacht riaracháin fhoriomlán a dhéanamh ar fhoireann na gcúirteanna agus bainistíocht a dhéanamh ar bhuiséad a leithdháileadh ar na cúirteanna, agus rinne sí na hoifigí agus an fhoireann a thacaíonn leis na cúirteanna ag gach leibhéal dlínse a chomhtháthú in aon struchtúr riaracháin aontaithe amháin. Choinnigh an tAire Dlí agus Cirt freagracht don Oireachtas le haghaidh Vóta Meastacháin do na cúirteanna, tháinig an Príomhoifigeach Feidhmiúcháin chun a bheith freagrach don Oireachtas maidir leis an mbealach ar chaitheadh cistí a vótáladh , faoi réir coimircí a ceapadh chun neamhpleáchas na feidhme breithiúnaí a chinntiú.
Cuireann an tAcht um Seirbhís Chúirteanna cosc ar an tSeirbhís Chúirteanna, ar a Bord nó ar a Príomhoifigeach Feidhmiúcháin, agus a gcumhachtaí agus a bhfeidhmeanna á gcleachtadh acu, cur isteach ar sheoladh ghnó breithiúnach na gcúirteanna nó tionchar a bheith acu ar neamhspleáchas breithimh i gcomhlíonadh a bhfeidhmeanna breithiúnacha, nó ar dhuine seachas breitheamh e.g. cláraitheoir contae - i gcomhlíonadh feidhmeanna teoranta de chineál breithiúnach. Rinneadh próisis chun dul i gcomhairle le breithiúna sinsearacha na cúirte lena mbaineann maidir le hOifigí Cúirte Comhcheangailte a bhunú agus oifigí cúirte láraithe a ainmniú a ionchorprú sna hAchtanna ábhartha freisin.
Neartaíodh an beartas seo níos mó trí ionadaíocht láidir na mBreithiúna ar Bhord na Seirbhíse Cúirteanna agus trí rannpháirtíocht ghníomhach ionadaithe na mBreithiúna i gcoistí an Bhoird agus i raon tionscadal agus tionscnamh de chuid na Seirbhíse Cúirteanna atá deartha chun oibriú na gcúirteanna a nuachóiriú agus a fheabhsú.
Oifigigh Chúirte a Chuidigh le Cruth a Chur ar ár Náisiún
Bhí daoine aonair a rinne an-chuid sa saol poiblí, cultúrtha agus polaitiúil páirteach i riarachán cúirte in Éirinn roimh an Neamhspleáchas agus ina dhiaidh. Is samplaí suntasacha iad seo a leanas:
Bram Stoker
Chuaigh Bram Stoker (1847 - 1912), a bhfuil clú agus cáil air mar údar an úrscéil ghotaigh ‘‘Dracula’’ (a foilsíodh in 1897), isteach in Oifig Chláraitheoir na gCúirteanna Gearra in 1866, fad is a bhí sé ag déanamh staidéir i gColáiste na Tríonóide - ag déanamh céim M.A. ann agus ag déanamh staidéir sa Scoil Dlí, agus ansin glaodh chun an Bharra Shasanaigh é.
The Office of the Registrar of Petty Sessions, which was located in Dublin Castle, had oversight of the operation of the petty sessions courts nationwide and Stoker worked there for 13 years, for the last two of which he served as the first Inspector of Petty Sessions. Stoker’s manual, “The Duties of Clerks of Petty Sessions” – a standard authority on the subject – was published in Dublin in 1879, the year following his resignation from office.
Bhí maoirseacht ag an oifig sin, a bhí lonnaithe i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, thar feidhmiúchán na gcúirteanna gearra ar fud na tíre, agus d'oibrigh Stoker ann ar feadh trí bliana déag, agus don dá bhliain dheireanacha bhí sé ina chéad Cigire Cúirteanna Gearra. D'éirigh Stoker as a phost chun cabhrú leis an aisteoir-bainisteoir, Henry Irving, chun Amharclann Lyceum i Londain a bhainisitiú:
“Many of his friends in Dublin thought at the time that it was hardly wise on his part to give up the certainty of a Government position, carrying with it a substantial pension, and to commence life afresh in the hazardous theatrical profession.”
( “Obituary – Mr. Bram Stoker”, Irish Times, 26th April, 1912)
Eoin MacNeill (1867–1945). Bunaitheoir Chonradh na Gaeilge in 1893 agus Óglaigh na hÉireann in 1913, chuaigh sé isteach in Oifig an Chuntasóra Ghinearálta sa Chúirt Uachtarach Bhreithiúnais mar chléireach sóisearach in 1887, an chéad duine a ceapadh trí scrúdú iomaíoch seachas trí phátrúnacht. Agus é ag freastal ar na cúirteanna, bhí sé an-dírithe ar staidéar ar an nGaeilge agus a chuid dualgas mar rúnaí ar Chonradh na Gaeilge - gníomhaíocht nár bhreathnaigh a chuid oifigeach uachtarach sna cúirteanna go fabhrach air - ach níor chuir sé cosc air ardú céime a fháil gó Cléireach den Chéad Rang san oifig sin in 1897 - agus d'fhág sé seirbhís na gcúirteanna in 1909 chun glacadh le ceapachán mar Ollamh bunaidh le Stair luath na hÉireann in UCD a ghlacadh, ag cailliúnt a chuid teidhlíochtaí pinsin dá bharr.
''I entered the Accountant General's Office in 1887...The Accountant-General, the Chief Clerk, the senior clerks, and all the junior clerks but myself were appointed before the competition law came into effect. They were all patronage men...Death, retirement and transfer have since then removed them all. Except the Acct.-Genl. and the Chief Clerk, all the present staff are competition men, eleven in number. Nine of these are Irishmen, Catholics and nationalists. The other two are Englishmen. There are no Irish garrison men in the lot...On the other hand the places in the Courts still filed by patronage have exactly the same sort of staff that they had in the days of the ascendancy...''.
Gabhadh MacNeill i ndiaidh Éirí Amach na Cásca agus gearradh téarma príosúnachta saoil air, ach scaoileadh saor é faoin bpardún ginearálta in 1917, agus toghadh ina Fheisire Parlaiminte de chuid Sinn Féin in 1918 agus in 1921 sna olltoghcháin, agus rinneadh Ceann Comhairle den dara Dáil de agus bhí sé i gceannas ar na díospóireachtaí ar an gConradh. Bhí sé ina Aire Oideachais i Rialtas Shaorstát Éireann ó 1922 go 1925 agus ina ainmnitheach de chuid an Rialtais ar Choimisiún na Teorann. Nuair a theip air a bheith atofa, d'fhill sé ar an saol acadúil, ach lean sé air a bheith gníomhach sa réimse phoiblí, lena n-airítear a bheith mar Chathaoirleach ar an gCoimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann. D'éirigh sé as Coláiste Ollscoile Baile Átha Cliath in 1941.
Georgina (‘Georgie’) Frost
Ba í Georgina ('Georgie') Frost (1879-1939) an chéad agus an t-aon bhean a bhí i seilbh oifige mar Chléireach na gCúirteanna Gearra - ach ní go dtí go raibh sí tar éis dul i gcoinne an bhaic ar mhná a bhi i seilbh oifige sin i gcás ceiliúrtha a chuaigh chomh fada le Teach na dTiarnaí. Mar a bhí an cás le formhór na réimsí den tseirbhís phoiblí, fágadh mná ar leaththaobh ó phoist i riarachán na gcúirteanna sa tréimhse roimh an Neamhspleáchas - ach ní mar sin a bhí an cás i gCúirteanna Dháil Éireann, ina raibh mná ina mbreithiúna agus ina gcléirigh - agus d'fhan oifigigh cúirte tar éis an Neamhspleáchais mar chaomhnú na bhfear den chuid is mó go dtí na 1940idí.
Rinne Georgina Frost freagrachtaí na Cléireach Cúirteanna Gearra don cheantar cúirteanna gearra de Droichead Abhann Ó gCearnaigh agus de Chora Chaitlín le linn tinneas a hathar, Thomas Frost, Cléireach na gcúirteanna gearra, ar feadh níos mó ná cúig bliana roimh dó dul ar scor in 1915. Tar éis dó dul ar scor, rinne na breithiúna ag cúirteanna gearra í a thoghadh chun áit a hathair a ghlacadh ach cuireadh ar an eolas iad nár ceadaíodh an Tiarna Leifteanant ceapachán de bhean chuig Oifig Cléireach na gcúirteana gearra, agus díríodh ar thoghchán nua a reáchtáil.
Mar sin féin, bhí na breithiúna ag iarraidh a gcás a chur in iúl don Tiarna Leifteanant le haghaidh ceapachán Frost ach cuireadh in iúl dóibh nach mór leanúint ar aghaidh leis an toghchán. Thogh siad í mar Chléireach sealadach cúirteanna gearra ar feadh tréimhse dhá mhí dhéag ó mhí Dheireadh Fómhair, 1915, chun am a thabhairt do chúirt cinneadh a dhéanamh an raibh Frost cáilithe nó nach raibh sí cáilithe chun an oifig a shealbhú d'ainneoin a gnéis. Lean sí uirthi ag gníomhú mar Chléireach na gcúirteanna gearra go dtí Aibreán 1917, ach thosaigh sí imeachtaí ag lorg dearbhuithe éagsúla, lena n-áirítear go raibh sí cáilithe d'ainneoin a gnéis chun oifig cléireach na gcúirteanna gearra a shealbhú agus go raibh diúltú an Tiarna Leifteanant a ceapachán a cheadú ar an bhforas gur bhean í neamhbhailí.
Thagair an Ard-Chúirt (Barton J) do líne cásdlí níos sine agus níos déanaí á rá, cé go raibh seasamh comhionann ag mná le fir maidir le cearta príobháideacha, nach raibh siad cáilithe chun feidhmeanna poiblí a chomhlíonadh. Dúirt sé go raibh an cás-dlí nua-aimseartha chuige sin
“on considerations of decorum and upon their unfitness for certain painful and exacting duties in relation to the finer qualities of women. Public opinion is more enlightened than formerly on the subject of women's employment. In cases of this kind, about which public opinion is so widely exercised, judges must be careful not to usurp the functions of Parliament. ...It is not alleged that any holder of any office corresponding to this office has ever been a woman. ...I do not feel at liberty to break such thick ice; if it is to be done it must be by a superior court or by the legislature.”
(Barton J in Frost v The King, 1917)
.jpg?Status=Master&sfvrsn=85841bc3_1?sfvrsn=85841bc3_1)
Dhearbhaigh tromlach na Cúirte Achomhairc in Éirinn cinneadh na hArd-Chúirte - ach bunaithe ar léiriú faoi leith ar an dlí reachtúil ábhartha - ach dhiúltaigh an bheirt bhreithiúna sa tromlach an tuairim go aibh cosc ar bith ar bhean a thuilleadh ó oifigí phoiblí de réir phrionsabal an dlí choitinn nó an bheartais phoiblí. Thabharfadh an Tiarna Shandon, ag easaontú leis an tromlach, an t-achomharc:
''...I do not think that the non-appointment of women in the past either the present Acts or the repealed Acts sought to receive weight. Until quite recently it would have been difficult to find women fitted by education to fill even very humble office; it is not so now. To this difficulty, coupled with prejudice, I attribute the non-appointment of women...''
Rinne Frost achomharc chuig Teach na dTiarnaí, agus liostaíodh an t-achomharc ar 27 Aibreán 1920, agus faoin am sin bhí an Sex Disqualification (Removal) Act 1919 - toirmeasc ar dhícháiliú ó oifig phoiblí ar fhorais ghnéis nó phósta - ina dhlí. Mhol an Tiarna Seansailéir le comhaontú na bpáirtithe, ag tabhairt faoi deara gur athraíodh an dlí, fiosrí a dhéanamh ar an Tiarna Leifteanant i mBaile Átha Cliath an bhféadfadh sé breithniú úr a dhéanamh ar an ábhar.
Ceapadh Frost go gairid ina dhiaidh sin don phost substainteach, agus an ceapachán siardhátaithe go 1915. Áfach, nuair a chuir an tAcht um Ghiúidtísí Dúithche (Forálacha Sealadacha) 1923 deireadh le hoifig Chléireach cúirteanna gearra agus nuair a tháinig oifig Chléireach na Cúirte Dúiche ina hionad, tháinig deireadh roimh am lena gairmréim.
Gerald Horan, K.C.
Gerald Horan, K.C. (1880 - 1949) mar Chléireach na Corónach agus Hanaper - post a bhí bainte leis an Rannán Seansaireachta - agus dá réir sin bhí sé ina Rúnaí Buan de bhrí oifige do Thiarna Seansailéir na hÉireann, lena n-áirítear dá uncail Ignatius O'Brien, an Tiarna Seansailéir idir 1913 agus 1918. Rinne Horan le A.P. Waterfield agus J. Roe an Státchiste, an fiosrúchán ar staid oifigí na Cúirte Uachtaraí díreach roimh an Neamhspléachas agus ba é an chéad Máistir san Ard-Chúirt é a cheapadh faoi Acht 1926.
Constance P. (‘Con’) Curran
Chuir Constance P. (‘Con’) Curran (1883–1972) tús lena ghairm bheatha sna cúirteanna in 1903 in Oifig an Ard-Chuntasóra, agus d'fhóin sé mar Chláraitheoir na Cúirte Uachtaraí ó 1946 go dtí gur chuaigh sé ar scoir i 1952. Mar Chláraitheoir na hArd-Chúirte in 1922 rinne sé iarracht - ach theip air- a chur ina luí ar na fórsaí Frith-Chonartha na taifid i bhFoirgneamh na dTaifead Poiblí i gcoimpléasc na gCeithre Cúirteanna a bhí faoi léigear a chosaint ó dhíothú, agus thug sé faoin gcúram measúnú a dhéanamh ar an damáiste do na Ceithre Cúirteanna i ndiaidh an léigir. Bhí sé ina chara agus ina bhronntóir ar feadh an tsaoil le James Joyce óna laethanta mar mhac léinn in U.C.D., agus deirtear gur samhail é údar ''James Joyce remember'', go páirteach, do charachtar Gabriel in ''The Dead'' le James Joyce, agus tagraítear dó in ''Ulysses''.
George Nicholls
Bhí George Nicholls (Seoirse Mac Niocaill) ina Aire Cúnta i Roinn Gnóthaí Baile Dháil Éireann, tar éis dó a bheith ina phríomhphearsa i nGaillimh i mBráithreachas Phoblacht na hÉireann agus in Éirí Amach na Cásca 1916. Bhí sé ina Theachta Dála i nDáil Éireann , agus ceapadh ina Rúnaí Parlaiminte don Aire Cosanta é idir 1925 agus 1927. Gan seasamh mar iarrthóir san olltoghchán i Meitheamh 1927, bhí sé ina Chláraitheoir Contae do Ghaillimh ó 1928 go 1941.
